سەھىپە ئارخىپلىرى: خىياللار قەسىرى

ئىنگىلىز تىلى ئۆگۈنەيلى

ئەسسالامۇئەلەيكۇم، بلوگنىڭ قەدىرلىك كونا-يېڭى، چوڭ-كىچىك، قېرى-ياش… ئوقۇرمەنلىرى.  قانداق ئەھۋالىڭلار؟ بەلەن-ئوبدان تۇرۇشتۇلىمۇ؟

يازمىنىڭ تېمىسىنى كۆردۈڭلار ھەقاچان. نېمە دېمەكچى بولغانىلىقىمنىمۇ بىلىپ بولدۇڭلار. (ئەقىللىق،ھۇششار تور پۇخرالىرى-دە، ھەممىڭلار. ھى..ھى…) گەپنىڭ ئۆزىگە كەلسەم، بلوگچىلىققا كىرىپ لاغايلاپ يۈرگىلىمۇ ئۇزۇن يىل بولۇپتۇ (گەرچە پىشقەدەملەر سېپىگە تېخى كىرمىگەن بولساممۇ). ئۇنى-بۇنى يېزىپ دوستلار بىلەن ئورتاقلاشقان بولدۇم. بلوگ يېزىپ يۈرۈپ، ئالىي مەكتەپنىمۇ پۈتتۈرۈپ بولۇپ، ئۆرلەپ ئوقۇش ئۈچۈن تىرمىشىپ يۈرۈپتىمەن. مۇشۇ جەرياندا مەن ئەپسۇسلىنىدىغان بىر ئىش بولسا، تور پۇخرالىرىنىڭ تۇيۇقسىز ئازىيىپ، بۇرۇنقى پىشقەدەم بلوگلارنىڭ بىر-بىردىن غايىپ بولۇپ كېتىشى ۋە ماڭا ئوخشاش يېڭىياچىلارنىڭمۇ يا بلوگنى تاشلىيالماي، يا قاملاشتۇرۇپ بېرەر نەرسە يازالماي ( ئاچچىقىڭلارغا ھاي بېرىڭلار..ئۆزۈمنىلا دەۋاتىمەن جۇمۇ بۇ يەردە… كۆز قىسقان چىراي ئىپادىسى) ئارىسالدىلىقتا يۈرىشىمىز. شۇنداق بولىشىغا قارىماي تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپتە چىرماشقان بۇ تور ۋە يېزىقچىلىق ئىشتىياقىنىڭ تۈرتكىسىدە بلوگنىمۇ تاشلىماي، ئايدا-يىلدا بىرەر قېتىم بولسىمۇ ئۇ يەر- بۇ يەرلىرىنى ئۆزگەرتىپ بېقىپ، بەزىدە بىر نەرسىلەرنى يېزىپ بېقىپ تور دۇنياسىدا لاغايلاپ يۈرىۋاتىمەن.

ئالىي مەكتەپتە ئىنگىلىز تىلىنى كەسىپ قىلىپ ئۆگەنگەن بوپتىمەن. (گەرچە ماڭا مەجبۇرىي تېڭىلغان بىر كەسىپ بولسىمۇ. ئەمما لېكىن، خېلى ئوبدان ئۈگەنگەن جۇما… ماختىنىۋالاي ئازراق بولسىمۇ… ھا..ھا..) بۇرۇن تولۇق ئوتتۇرىنى ئۇيغۇرچە (شۇنچىلىك سېغىنىمەن ئۇيغۇر تىلىدا دەرس ئاڭلاشنى. بۇ مەزگىل مەن ئەڭ سۆيۈنۈپ ۋە پەخىرلىنىپ تۇرۇپ تىلغا ئالىدىغان بىر گۈزەل ئەسلىمەم ۋە كەلگۈسىدە قايتىدىن بەرپا قىلماقچى بولغان بىر غايەم) ئوقۇغان ئىدىم. ئۇ چاغلاردا بىزگە ئىنگىلىزچە دەرس يوق ئىدى. شۇ ۋەجىدىن ئالىي مەكتەپتە ھەممىنى نۆلدىن باشلاشقا توغرا كەلدى ۋە خېلى (ئۈچ-تۆت قېتىم تەكرار ئوقۇڭ بۇ خەتنى) قىينالدىم. ئەمما ئاخىرىدا نەتىجىسى چىقتى ۋە ئىككى يىلنىڭ ياقى مۇشۇ كەسىپنىڭ سۈيىدە ئېقىپ، ئوتىدا كۆيۈپ (ئېقىپ كەتمەي، كۆيۈپ كۈل بولماي، ھى…ھى..) ئۆز نېنىمنى تېپىپ يەپ كېلىۋاتىمەن. ئەجەپ ھېكايە سۆزلەپ كېتىپتىمىنا… نەق گەپنىڭ ئۆزىگە كېلەي:

شۇ ئۈگەنگەن نەرسىلەرنى تور پۇخرالىرىغا ئازراق بولسىمۇ يەتكۈزەي دېگەن بىر تەمەننادا بلوگدا “ ئىنگىلىزچە ئۆگۈنەيلى “ سەھىپىسىنى ئاچتىم. قۇربۇمنىڭ يېتىشىچە، ئاز ۋە ساز بىر شەكىلدە ئىنگىلىز تىلىدىن دەرس بىرىشكە ئورۇنۇپ باقماقچىمەن. ئەگەر سىز ئىنگىلىز تىلىنى ياخشى بىلسىڭىز، بىلگەنلىرىڭىزنى بىزلەردىن ئايىماڭ؛ ئەگەر بىلمىسىڭىز ۋە ئۆگۈنۈشكە قىززىقسىڭىز ياكى ئۆگەنسەم بولۇتتى مىنە دەيدىغان دوستلىرىڭىز بولسا ”ئىنگىلىز تىلى ئۆگۈنەيلى“ سەھىپىمىز سىزلەرنى ھەر ۋاقىت قارشى ئالىدۇ.

قېنى مەرھەممەت


ئەرسكەرتمە: بۇنىڭدىن كېيىن ئىنگىلىز تىلى دەرسلىكىمىز ھەققىدە چۈشەنمىگەن يەر بولسا مۇشۇ يازمىغا ئىنكاس يېزىش شەكلىدە سورىسىڭىز بولىدۇ. دېمەك، بۇ بىر سۇئال-جاۋاپ ۋە بىلگەنلىرىمىزنى ئورتاقلىشىدىغان بىر يازما. 

قوزىمىز-ئۈمىدىمىز-خۇشاللىقىمىز

رەڭسىز سۈرەت ۋە رەڭدار ئۈمىد

بۈگۈن تۇنجى قېتىم سېنى كۆردۇق. بۇنىڭغا دۇنيادىكى ئەڭ رەڭدار ئاشىق سەۋەپ بولدى. ئاشىق قانداقسىگە رەڭدار بولسۇن دەپ ھەيران قېلىۋاتىسەن ھەقاچان. ئاشىق سەن قانداق ئويلىساڭ شۇنداقتۇر: رەڭسىز ئويلىساڭ، ئاق بىلەن قارا رەڭ گېرەلىشىپ كەتكەن بىر شەكىل كۆز ئوڭۇڭدا زاھىر بولىدۇ؛ رەڭدار ئويلىساڭ، دۇنيادىكى بارلىق رەڭلەرنىڭ قوچاقلىشىپ تۇرغان بىر تىز سىزمىسى خىيالىڭدىن كېچىدۇ… ئەمما ئاشىقنى قايسى خىل شەكىلدە ئويلىغىن، ئاشىق ھەققىدە ئۆزگەرمەيدىغان بىر نەرسە بار. ئۇ بولسىمۇ ئۇنىڭ ئاشىقلىقىدۇر.

ئاشىقنىڭ رەڭگى سۇلغۇن ئىدى بۈگۈن. دوختۇرخانىغا كەتتۇق. ھەيران قالما، ئاشىقنىڭ ھەم جىسمى بولىدۇ، ھەم روھى بولىدۇ. جىسمى ھەر دائىم بىئارام بولۇشى مۇمكىن، راھەتسىزلىك ھىس قىلغىنىدا دوختۇرغا، تىۋىپقا ئېلىپ بارماق لازىم. ئەمما، روھى جان ئالغۇچى پەرىشتە كەلگۈچە ھەردائىم ساغلام تۇرىدۇ، جان ئالغۇچى پەرىشتە جېنىنى ئالغىنىدا بولسا، ياراتقۇچىنىڭ مەرھەممىتى بىلەن، ئەبەدىل-ئەبەد خاتىرجەم بولىدۇ. دوختۇرخانىغا كەلدۇق. دوختۇر يامان ئەمەس بىرى ئىدى. ئاشىقنىڭ جىسمىنى كۆردى ۋە ئەنسىرگۈدەك بىر ئىش يوقلىقىنى ئېيتى. كۈلۈمسىرىدۇق. سەنمۇ  كۈلۈمسىرىدىڭ ئاتەشتەك ئىسسىق بىر يېپىنچا ئىچىدە.

تەخمىنەن سەكسەن توققۇز كۈن ئالدىدا خوش-خەۋىرىڭنى ئالغان ئىدۇق. جېنىمىز شۇنچىلىك يايراپ كەتكەن ئىدىكى،خۇشاللىقىمىزنى بۇنىڭغا ئوخشاش تاققۇ-تۇققۇ سۆزلىرىمىز بىلەن ئىپادىلەپ بېرىش قولىمىزدىن كەلمەيتتى. پەقەتلا بىر-بىرىمىزگە قارىشىپ تويماي قارىشىپ كۈلۈمسىرىگەن، بىر-بىرىمىزگە  تېخىمۇ مەھكەم يېپىشقان ئىدۇق. مانا ئەمدى سېنى بىز بىلەن بىرگە كۈلۈمسىرەلەيدۇ دەپ ئويلايتتۇق. راست، سەن ھەممىنى ئۆگۈنۈشكە باشلىغان ئىدىڭ: خۇشال بولساڭ بۇدۇرۇق پۇتۇڭ بىلەن يىنىك تىپىپ قويۇشنى ئۆگۈنەتتىڭ؛ ئاۋازلارنى ئاڭلىيالايتتىڭ؛ سېنى كۆتۈرۈپ يۈرگەن ئاشىققا ئائىت ھەممە نەرسىلەرنى سېزىلەيدىغان بولاتتىڭ ئاز ۋاقىتتىن كېيىن.

رەببىمىزنىڭ فەزلى بىلەن ئاشىقىم سالامەت ئىدى. دېمەك، سەنمۇ ساغلام ئىدىڭ. ساڭا شۇنچىلىك تەقەززا ئىدۇق. ئاستى قەۋەتكە چۈشتۇق. بۇ يەردە سېنى كۆرگىلى بولىدىغان، تۇنجى ئاۋازىڭنى ئاڭلىغىلى بولىدىغان زامانىۋىي ئۈسكۈنىلەر بار ئىدى. نۇمۇر ئالدۇق ۋە دوختۇرنى بىر سائەت ئەتراپىدا ھاياجانلىق بىر كەيپىياتتا ساقلىدۇق.ئاخىرى ياردەمچى دوختۇر ئاپاڭنىڭ ئىسمىنى چاقىردى. مەنمۇ بىر خىل تارتنىش ۋە ئېيتىپ تۈگەتكۈسىز بىر خۇشاللىقتا ئاپاڭغا ئەگەشتىم. ئىچىدە سېرىق بۇيالغان چاچلىرى دۇلىسىغا چۈشۈپ تۇرىدىغان، خۇش چىراي بىر دوختۇر بىزنى ساقلاپ تۇرغان ئىدى. ئاددىيلا سالاملاشتۇق ۋە بىر قاتار ئەھۋاللاشتۇق. ئاندىن تەكشۈرۈشنى باشلىۋەتتى: ئاپاڭنىڭ قورسقىغا ياغدەك بىر نەرسىنى سۈركىدى،بىر ئۈسكىنىى قويدى-دە، ئىكراندا رەڭسىز سۈرەتلەر كۆرۈلۈشكە باشلىدى.

ئاشۇ رەڭسىز سۈرەتلەر سەن ئىدىڭ. بۇ سېنى تۇنجى رەڭسىز ھالەتتە كۆرۈشىمىز ئىدى. ئاپاڭمۇ، مەنمۇ شۇنچىلىك خۇشال ئىدۇق. دوختۇر ئىكراندىكى رەڭسىز شەكىلللەرنى كۆرسىتىپ تۇرۇپ: “ مانا بۇ قولى، مانا بۇ پۇتى؛ ماۋۇسى بولسا كۆزى، بۇ بولسا بېشى..“ دەپ بىزگە سېنىڭ ئەمدىلا يىتىلىشكە باشلىغان ئەزالىرىڭىنى كۆرسىتىۋاتاتتى. گەرچە سېنى ئېنىق كۆرەلمىسەكمۇ، دوختۇر ھەر قېتىم “ بۇ ماۋۇ ئەزاسى “ دېگىنىدە خۇشاللىقتىن كۆزلىرىمىز چوڭ ئېچىلاتتى. سەن ئىكراندا رەڭسىز ئىدىڭ. ئەمما، كىچىكلىكىڭگە قارىماي، ئەمەلىيەتتە پۈتكۈل كائىناتتىكى بارلىق رەڭلەرنى ئۆزۈڭگە جەملىگەن بىر تەڭداشسىز مەۋجۇدات ئىدىڭ.

“ گۈپ-گۈپ،گۈپ-گۈپ…“

ئۈسكۈنىدىن تىز بىر رېتىمدا بۇ ئاۋاز كەلدى. “ بوۋىقىڭلارنىڭ يۈرەك سوقۇش ئاۋازى“ دەپ چۈشەندۈردى دوختۇر. ھاياجانلانغىنىمىزدىن يۈرىكىمىز كۆكرىكىمىزىدىن چىقىپ كەتكىلىۋاتاتتى؛ يۈرەكلىرىمىز سېنىڭ يۈرەك رېتىمىغا قوشۇلۇپ كېتىشنى ئارزۇ قىلاتتى. يۈرىكىڭنىڭ ھەر قېتىم “ گۈپ-گۈپ “ قىلىپ سوقۇش ئاۋازىدىن پەرقلىق رەڭلەردىكى ئۈمىدلەرنى ھېس قىلىۋاتاتتۇق.

شۇ دەمدە ئىكراندا رەڭسىز سۈرەت ھالىتىدە زاھىر بولدۇڭ. لېكىن، قوزام، سەن ئاللىقاچان ھاياتىمىزغا رەڭ قېتىپ بولغان ئىدىڭ؛ ھاياتىمىزنىڭ رەڭگى، ئاشىقلىقىمىزنىڭ رەڭگى تېخىمۇ تويۇنۇپ، گۈزەل بىر تۈسكە كىرگىلىۋاتاتتى. سەن رەڭدار بىر ئۈمىد ئىدىڭكى، رەببىمىزنىڭ رەھمىتى بىلەن سېنى قولىمىزغا ئالغىنىمىزدا ھاياتىمىز، ھاياتلىق تېخىمۇ گۈزەل بىر قىياپەتكە كىرەتتى؛ شۇ ۋاقىتقىچە تىللىرىمىز رەببىمىزنى زىكىر قىلىش بىلەن، ئويلرىمىز سەن بىلەن، قوللىرىمىز ھەمىشە ساماغا ئېچىلغان ھالدا سېنى كۈتىمىز،قوزام.

يوقلۇق

يوقلۇق ئاجايىپ بىر نەرسە. بەزىدە ئادەمنى شۇنچىلىك خوش قىلىدۇكى، ئادەم ھەممە نەرسىگە ۋاقىرىغۇسى كېلىدۇ: تاغلارغا قاراپ، ئاخىرى يوق بولدى، ئەڭ ئاخىرىدا قۇتۇلدۇق، دەپ توۋلىغۇسى، سۇلارغا قاراپ ،نىمانچە گۈزەل دۇنيا بۇ، دېگىنىچە چىقىرغۇسى كېلىدۇ؛ بەزىدە ئىنساننى شۇنچىلىك  ئازاپلايدۇكى، ياشاشنىڭ ھېچبىر لەززىتى ۋە مەنىسى قالمىغىنىدەك تۇيۇلۇپ كېتىدۇ: ھەممە نەرسىنى تاشلاپ قويۇشنى كۆڭلىگە پۈكىدۇ، ئۆزىنى كاچاتلايدۇ، كىملەرنىدۇ تىللىغۇسى-كۈچى يەتسە يوقلۇققا سەۋەپ بولغان ئاشۇ رەزىل ئادەملەرنى، پەس نەرسىلەرنى يەر بىلەن يەكسەن قىلىپ چەيلىگۈسى، شۇ ئارقىلىق يوقلۇقنىڭ ئازابىنى چىقارماقچى بولىدۇ، ۋە ھەتتا ئاشۇ يوقلۇق بىلەن بىرگە مەنمۇ يوق بولسامچۇ، دەپ ئارزۇ قىلىشىدۇ.

يوقلۇق غەلىتە بىر نەرسىكى، بارىدا ئىنسانغا بىلىنمەيدۇ، ئېنىقراقى ئىنسان بىلمەيدۇ ياكى قەستەن بارلىقىدىن قۇسۇر ئىزدەيدۇ، ئارقىسىدىن گەپ تاپىدۇ، ۋە ھەتتا ئورا كولايدۇ، ئېشىغا زەھەرقاتىدۇ؛ ئەمما يوقلۇقىدا- ئايرىلغىنىدا، قولدىن كەتكىنىدە ئىنسانغا قەدرى شۇنچىلىك ئۆتىلىدۇكى، يوقلۇقنىڭ باشلانغان كۈنىلا پۈتۈن دۇنيا يوقلۇق ئىگىسىنى ياللىمىۋاتقاندەك تۇيغۇغا كېلىپ قالىدۇ: تەمتىرەيدۇ، گاڭگىرايدۇ، يوقلۇق ھەققىدە قەسىدىلەر، مەرسىيەلەر يازىدۇ…

يوقلۇق ئادەمنى ھەيرەتتە قالدۇرىغان بىر ئەپسۇنغا ئوخشايدۇ. بەزىلەر بۇ ئەپسۇننىڭ تەسىرە ئادىشىدۇ، ئۆزىنى يوقىتىدۇ، ھايات مەقسەتلىرىدىن يىراقلىشىدۇ؛ بەزىلەر ئەپسۇننىڭ بىر مىراسخورى بولمىغانلىقىدىن ھەسرەت چىكىشىدۇ ۋە ئويغىنىدۇ، يولىنى قايتىدىن تاپىدۇ.

يوقلۇق ئاسماندىن ۋاقىتسىزلا ئۆچكەن چولپان يۇلتۇزغا ئوخشايدۇكى، ئىنسانلار كېچىنى گۈزەل قىلىدىغان بۇ يۇلتۇزنى قايتا كۆرەلەرمىزمۇ دېيشكىنىچە باشلىرىنى قاماللاپ ئاسمانغا باقىدۇ: بەزىلەرگە ئاسماندا قاراڭغۇلۇقتىن باشقا نەرسە كۆرۈلمەيدۇ؛ بەزىلىرى بولسا غۇۋا بولسىمۇ ئاجىز چاقناۋاتقان يۇلتۇزلارنى كۆرىدۇ ۋە يوقلۇقنىڭ ئورنىنى تولدۇرۇش يولىغا چۈشىدۇ.

يوقلۇق ئىككى يۈزلۈك ئادەمگە ئوخشايدۇ: بىر يۈزىدە دۈشمەنگە كۈلۈپ باقىدۇ، يەنە بىر يۈزىدە دوستقا ئېيتىپ تۈگەتكۈسىز قايغۇنى ئەكىس ئەتتۈرىدۇ. ئەمما ھەقىقەت شۇكى، كىممۇ بىلسۇنكى، دۈشمەنلەر ئۇنىڭ كۈلكىسىگە ئالدىنىدۇ، دوستلار قايغۇسىدا، سېغىنىشىدا سەگەكلىشىدۇ، ئويغىنىدۇ، ئاخىرىدا ئىسيان كۆتۈرىدۇ. شۇنداق ئىسيان كۆتىرىدۇكى، قولىدىكىنى قەدىرلەيدۇ، يوقلۇقنى ۋە قولىدىن كەتكەنلىرىنى قايتىدىن قولىغا ئېلىش ئۈچۈن بىر ئۆمۈر، ئەۋلاتمۇ-ئەۋلات كۈرەش قىلىدۇ.

يوقلۇق ئەسلىدە يوقۇلۇش ئەمەس قايتىدىن بار بولۇش، بار قىلىشتۇركى، بۇنىڭسىز بارلىقنىڭ ھېچ قەدرى بىلىنمەيدۇ، ئىنسان نانكورلۇق يولىغا چۈشۈپ قالىدۇ. شۇڭا يوقلۇققا- سېغىنىشقا، قولدىن كېتىشكە ئۈمىدۋارلىق بىلەن باقماق كېرەك، ”سەپىرىڭ ئەڭ گۈزەل بىر مەنزىلگە قاراپ داۋاملاشسۇن“ دېمەك كېرەك….

cropped-IMG_20130513_193122-e1441434617247.jpg

سېغىنىش

ئۇيقۇنىڭ ئىچىدە ئۇخلاۋاتاتتىم. جىسمىم ماشىنا ئىچىدە ئۇخلاۋاتاتتى، روھىم نەلەردىدۇ سەيلە قىلىۋاتاتتى. تۇيۇقسىزلا يەنە شۇ ئۇيقىنىڭ ئىچىدە ئويغۇنۇپ كەتتىم. روھىم جىسمىمغا قايتىپ كېلىۋاتاتتى، ئەمما جەسىتىم ھېلىھەم ئۇيقۇدا ئىدى. كۆزۈمنى ئاچتىم. مەن تەرەپكە قاراپ كېلىۋاتقان بىر كىشىنى چالا-پۇچۇق كۆرۈپ كۆزۈمگە ئىشەنمەي تۇرۇپلا قالدىم. ئايرىلغىلى نەچچە يىللار بولغان، شۇنىڭدىن بۇيان بىر ئېغىزمۇ خەۋىرى كەلمىگەن بىر دوستۇم يېنىمدىن ئۆتكىلىۋاتاتتى. بېشىمنى ئاستا كۆتۈردۈم ۋە ئۇنىڭغا قولۇمنى ئۇزاتتىم. ئۇنىڭ قولىنى تۇتقان شۇ دەمدە ئۇمۇ ماڭا قاراپ تۇرۇپلا قالدى. ئېنىقكى، ئۇمۇ بۇ ناتونۇش بىر زىمىندا مەندەك بىر قەدىناسىنى تۇيۇقسىز ئۇچرىتىپ قالىمەن دەپ ئويلىمىغان ئىدى. بىردەم قارىشىپ تۇرغاندىن كېيىن بىر-بىرىمىزگە تاشلاندۇق. بىر ئېغىز گەپ قىلماستىنلا قوچاقلاشتۇق، ئەھۋال سوراشتۇق

. “ مۇشۇنداقمۇ توغرا كېلىپ قېلىش بارمۇ؟ يەنە كېلىپ ھېچقايسىمىز قارشى تەرەپنىڭ نەدىلىكىنى بىلمەيمىز، نەچچە يىللاردىن كېيىن ئوخشاش بىر شەھەردە، ئوخشاش بىر ماشىندا قايتا ئۇچرىشىپ قېلىشىمىزغا قارا!“ دەپ ئويلاۋاتاتتۇق ئىككىلىمىز.
ئۇيقۇنىڭ ئىچىدە قەدىناس دوستۇم بىلەن كۆرۈشۈپ قالغان ئىدىم. جىسمىم جايىدا، ئەمما روھىم نەلەردىدۇ ساياھەت قىلىۋاتاتتى. ئۇ ئازراق سەمىرىپ يۈزلىرى نۇرلىنىپ كەتكەندىن باشقا ئانچە ئۆزگەرمىگەن ئىدى. ئىلگىرىكى چاچ پاسۇنىمۇ شۇ پېتى، كۈلگەندە ئىچىگە كىرىپلا كېتىدىغان زىناقلىرىمۇ شۇ پېتى تۇرغان ئىدى.
“ سالامەت تۇرىۋېتىپسەن ئاداش، “ دېدىم ئۇنىڭ بىلەن ماشىنىدىن چۈشىۋاتقاچ.
“ قەدىر ئەھۋال. ئەجەپ ئۇچرىشىپ قالدۇق دېسە؟ ئۆزەڭمۇ ياخشى تۇردۇڭ؟ ”
“ خۇداغا شۈكرى، كۆرگىنىڭدەك تۇرىۋاتىمەن. ئاشۇنداقمۇ يوقاپ كېتەمسەن خەۋەرسىزلا؟ ”
“ سەن بىلەن ئالاقە قىلىشقا ئىمكانسىز قالدىم دېگىنە ئاداش. ”
“ ئۈندىداردىمۇ ئۇچۇر قايتۇرماي قويدۇڭ، ئاشۇنداقمۇ قىلامسە؟ ”
“ ئۈندىدار ئىشلەتمىگىلى بەك ئۇزۇن بوپ كەتتى ئاداش ماڭا، قانداق كۆرىمەن ئۇچۇرۇڭنى؟ ”
پاراڭلاشقاچ بۇ ماشىنىدىن چۈشۈپ يەنە بىر شەخسىي ماشىنىغا چىقىۋاتاتتۇق. بۇ ماشىنا مېنىڭ ئىدى. ئەمما بۇ ماشىنى قاچان ئالغانلىقىم، ھەتتا ئۆزۈمنىڭ ماشىنا ئالغانلىقىنىمۇ ئەسلىيەلمەيۋاتاتتىم. ماشىنى دوستۇم ھەيدەۋاتاتتى.
“ سېنى بۇ يەرلەردە ئۇچۇرتىپ قالارمەن دەپ ئويلاپمۇ باقمىغان ئىدىم. ئەمما ھامان بىر يەردە جەم بولىمىز دەپ ئويلايتتىم، “ دېدى ئۇ كۈلۈمسىرگىنىچە.
“ بىر كۈنلەر كېلىپ قايتىدىن ئۇچرىشىمىز. نەدە بولسا ئامان-ئىسەن تۇرسىلا يەنە كۆرىشىمىز دەپ ئويلايتتىم مەنمۇ“
“ مانا، ئويلاپمۇ باقمىغان بىر يەردە كۆرۈشتۇق قايتا. تونۇشىشىمىزمۇ مۇشۇنداق قىززىق بولغان ئىدى، ئىسىڭدە بار ھەقاچان؟ ”
ئۇنىڭ بىلەن بىر پويىز سەپىرىدە تونۇشقان ئىدىم. ئۇ كۈنكى سەپىرىم مەن ئۈچۈن تۇنجى قېتىملىق ئەڭ يىراق سەپەر ئىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئورۇندۇقلۇق بىلەت ئالغان ئىدىم. پويىزدا ھېچ بىر تونۇشۇممۇ يوق ئىدى. يېنىمدا بارى پەقەت بىر قانچە كىتاپ ۋە ئۆيدىن ئېلىۋالغان پارچە يىمەكلىكلەر. كىچىكىمدىنلا ئەتراپىمدىكى ئادەم ۋە ئىشلارغا بەكلا سەزگۈ، لېكىن كەمسۆز مەن بۇنىڭدەك سەپەرلەرنى كىتاپ ئوقۇش ۋە ئۇنى-بۇنى ئويلاش بىلەن ئۆتكۈزەلەيدىغانلىقىمغا كۆزۈم يىتەتتى. پويىز ئاستا قوزغىلىپ مەن ئۈچۈن سۆيۈملۈك بولغان شەھەردىن ئايرىلغىلىۋاتاتتى. ئادىتىم بويىچە ۋاگون ئىچىگە كۆز يۈگۈرتتۈم. بۇ ۋاگوندا مەندىن باشقا ماڭا ئوخشاش سۆزلەيدىغان كىشىلەردىن بىر قانچىسىلا بار ئىدى. مەندىن ئۈچ ئورۇن يىراقلىقتىكى قارشى ئورۇندا چاچلىرى پىشانىسىنى ياپقان كىلىشكەن بىرى تېلېفۇنىدا بىر نەرسە كۆرۈپ ئولتۇراتتى. تويۇقسىزلا ئۇ مېنىڭ قاراۋاتقانلىقىمنى سىزىپ قالغاندەك بېشىنى كۆتۈردى ۋە ماڭا مۇنداقلا قاراپ قويۇپ يەنە ئۆز ئىشىغا كىرىشىپ كەتتى. مەنمۇ دەرىزىدىن سىرتقا قارىغانچە ئۆز خىياللىرىم بىلەن بەنىت ئىدىم. بىردەمدىن كېيىن بىرىنىڭ سالام قىلغان ئاۋازى ئاڭلاندى. قارىسام بايامقى بالا ماڭا قاراپ تۇرۇپتۇ. ئاددىيلام سالاملاشقاندىن كېيىن ئۇ يېنىمدىكى ۋاقتىنچە بوش قالغان ئورۇندا ئولتۇردى. ئۇنى-بۇنى دېيىشىپ تونۇشقان بولدۇق ۋە تاغدىن-باغدىن پاراڭلارنى قىلىشتۇق. پاراڭ ئارلىقىدا ئىككىلىمىزنىڭ ئوخشاش بىر مەكتەپكە ماڭغانلىقىمىز ئوتتۇرغا چىقتى. ھەر ئىككىلىمىز ئەللىك-ئاتمىش سائەت داۋاملىشىدىغان بۇ سەپەردە پاراڭلىشىپ، بىر ناننى تەڭ يېيىشىپ ماڭىدىغان بىرىنىڭ چىققانلىقىدىن بەك خوش بولغان ئىدۇق. ئەمما بۇ سەپىرىمىزنىڭ كىيىنچە قىيامەتلىك دوستلاردىن بولۇپ قېلىشىمىزنىڭ باشلانغۇچى ئىكەنلىكىنى ھېچقايسىمىز ئويلىمىغان ئىدۇق.
“ ئەلۋەتتە ئېسىمدە بار. سەن بىلەن سەپەردە تونۇشقان ئىدىم. ئايرىلىپ ئوزاق يىللاردىن كېيىن يەنە مۇساپىرچىلىقتا، خىيالىمىزغىمۇ كىرىپ باقمىغان بىر يەردە ئۇچرىشىپ قالدۇق مانا، “ دېدىم مەن كۈلۈمسىرەپ، “ ئۆيدىكىلەر بىلەن كۆرىشىپ تۇرىۋاتامسە؟ ”
“ ھەئە، كۆرىشىمەن پات-پات. ئۇلارنىڭ ھەممىسى ياخشى تۇرىۋېتىپتۇ.“
“ بۇرۇن ئىنىڭنىڭ ئۈندىدارى بار ئىدى ئۈندىدارىمدا. ئۇنىڭ بىلەن كۆرىشىپ تۇراتتىم. كېيىن نېمە بولدى ئۇمۇ ئۈندىدار ئوينىمايدىغان بولدى.“ دېدىم مەن سەل ئەپسۇسلانغان تەلەپپۇزدا.
“ بىلمىدىم ئاداش. ئۆزىنىڭ بىرەر سەۋەبى باردۇ بۇ نەرسىنى ئىشلەتمەسلىكتە.“
“ تېلېفۇن نومۇرىنىمۇ ئۆزگەتكەن ئوخشايدۇ-ھە ئىنىڭ. بۇرۇنقى نومۇرىغا تېلېفۇن قىلسام ئۇلانمىدى. ئۆيدىكىلىرىڭنى يوقلاپ باراي دەپ شۇنچە قىلدىم، لېكىن ئالاقە قىلالمىدىم. كېيىن بۇ يەرگە كېلىدىغان بوپ قالدىم.“
….
ماشىنا جىسمىمنى ئويغۇتىۋېتىشنى خالىمىغاندەك بىر خىل سىلىق كېتىۋاتاتتى. دوستۇممۇ ئۆزىنىڭ بىر نەچچە يىللىق ھىكايىلىرىنى سۆزلەپ بېرىۋاتاتتى. دەسلەپتە تونۇشقانغا ئوخشاشلا تاغدىن-باغدىن پاراڭ سېلىشقانچە كېتىۋاتىمىز. ئەمما نەگە كېتىۋاتقانلىقىمىزنى ئۇقالمايۋاتاتتىم، قايتا ئۇچرىشىشنىڭ خوشاللىقى مەنزلىمىزنى ئەقلىمدىن ئېلىپ قاچقان بولسا كېرەك. لېكىن ئوخشاش بىر ماشىنىدا، ئوخشاش بىر مەنزىلگە قاراپ كېتىۋاتقىنىمىز ئېنىق ئىدى. بۇنداق بولمىغاندا بىزدەك بىرسى جەنۇپتا، بىرسى شىمالدا ئۆسۈپ چوڭ بولغان بۇ ئىككى ناتونۇش قەدىناس دوستلاردىن بولالمايتتۇق. بۇ شەھەرگە كېلىپ مەن كۆرۈپ باقمىغان بىر ئوڭغۇل-دوڭغۇل دۆڭلۈكلەردىن ئۆتۈپ كېتىۋاتاتتۇق. بۇ يەرلەردىن ئۆتۈپ بىر تونىلنىڭ ئالدىغا كەلدۇق.
“ ئاداش، بۇ تونىلدىن ئۆتسەك پۇل تۆلەيمىز. كارتا ئاۋۇ يەردە بارمىكىن، “ دېدىم مەن ماشىنىڭ كىچىك بىر تارتمىسىنى كۆرسىتىپ.
ئۇ ئارقىسىغا قايرىلىپ كۈلۈمسىرىگىنىچە بىلدىم دېگەندەك بېشىنى لىڭشىتتى. ماشىنىمىز تونىل ئىچىگە كىرمەستىنلا ئەتراپنى قاراڭغۇلۇق قاپلىدى. دوستۇممۇ، ماشىنىمۇ غايىپ بولدى. كىملەرنىدۇ ئىزدەپ نەلەرگىدۇ ساياھەتكە كەتكەن روھىم ئۆزى خالىمغان ھالدا جىسمىغا قايتقىلىۋاتاتتى.

 

2

ئەقىدەڭنى تاشلىۋەت ئاستا

بۇ قىسقا يازمىنى بۇنىڭدىن 7-6 يىل ئىلگىرى كۈندىلىك خاتىرەمگە يېزىپ قويۇپتىكەنمەن. بۈگۈن شۇ ۋاقىتتىكى كۈنلىرىمنى ئەپسۇسلىنارلىق ئىچىدە ئەسلىگەچ  بۇ يازمىنى تورغا يوللاپ قويغۇم كەلدى.  ئەينى ۋاقىتتىمۇ بۇ يازمىغا ھېچقانداق ماۋزۇ قويماپتىكەنمەن. ئۈستىدىكى ماۋزۇ مەجبۇرى قويۇلۇپ قالدى(باشنى چايقىغان چىراي ئىپادىسى). ماۋزۇ مۇۋاپىقمۇ، بۇ قانداق ژانىرىدىكى تاققۇ-تۇققۇ… دېگەندەك مۇلاھىزىلەر ئوقۇرمەنلەرگە قالدى.  

كىمدىن باشلانغان سۇئال . بەك ئۇزۇن سۇئال،لېكىن جاۋابى يوق … قەلبىمىزدە، كۆكرىكىمىزدىكى بىر پارچە گۆشتە، ھېچنىمە چوق قۇپقۇرۇق تۇرىدۇ ئېسلىپ، بەزىدە پەسلەپ بەزىدە كۆتۈرۈلۈپ.

بىز شۇنداق بىر تەننىڭ ئىگىسى، بىز شۇنداق بىر جاننىڭ ئىگىسى… كېتىۋاتقان زاۋالىققا قاراپ، ئۆزىمىز بىلىپ تۇرۇپ، كۆرۈپ تۇرۇپمۇ كۆرمەسكە سېلىپ. ئۆتۈپ كېتىۋاتقان ئوت ئىچىدىن، ئوت ئىچىگە قاراپ…ئوت قولنى كۆيدۈرىدۇ، پۇتنى كۆيدىرىدۇ، ھەممىنى كۆيدۈرىدۇ: تاشنىمۇ، تۆمۈر-پولاتنىمۇ. لېكىن، بىز خالايمىز، ئۆز قۇلىمىزنى كۆيدۈرۈپ، سەزگۈ نىرۋىلىرىمىزنى ئۆلتۈرۈپ. قۇلىمىز كۆيۈپ تۇتماس بولۇپ قالسىمۇ، پۇتىمىز باسماس بولۇپ قالسىمۇ يەنىلا ئوتقا كىرىشنى. شۇنىڭ بىلەن پۈتۈن بەدەنلىرىمىزنىڭ ئوتقا چىدامچان، سەزمەس بولۇپ قېلىشىنى.
چۈنكى بىز شۇنداق بىر جاننىڭ ئىگىسى، ئۆز تىنىغا پاتماي قېلىۋاتقان. ئۆز مەۋجۇتلىقىنى، ئۆزگۈ مەۋجۇتلىقىنى، ياراتقۇچى مەۋجۇتلىقىنى ئىنكار قىلىشقا قەدەممۇ-قەدەم تىرىشىۋاتقان. ئامال تېپىپ
“ مەن ئىلاھ “ نەزەرىيەسىنى ياكى “ تەدىرىجى بارلىقققا كېلىش-يوقىلىش “ نەزىريەسىنى ئىگىز كۆتۈرۈپ، “ ھاياتلىق مانا مۇشۇنداق بولىدۇ “ دەپ جار سېلىۋاتقان… ياراتقۇچىنىڭ چەكسىز قۇدرىتىنىدىن گۇمانلىنىپ، “ ئەي ئوت، كەلگىن، بۇ ياققا كەل. سېنىڭ تەمىڭنى تۇنجى بولۇپ مەن تېتاي، سەن زادى قانداق نەرسە؟ شۇ ئوتقۇ سەن، كۆيدۈرسەڭ، بىردەملىك ئازابلىنارمەن. كەل، ئالدىڭدا شۇنداق بىر پەھلىۋان تۇرۇپتۇ، مېنى ھاپ دەپلا يۇتىۋال، بىردەمدىن كېيىن بۇ پەھلىۋان نىڭ يەنە شۇ پېتى قايتىپ چىققانلىقىنى ئۆز كۆزۈڭ بىلەن كۆرمىسەڭ، مەن مەن بولماي كېتەي!“ دەپ جار سېلىۋاتقان.

ئەمىلىيەتتە، بىز ھەممدىن بەك نىمىدىن قورقىمىز؟
كۈلپەت تارتىشتىن.
”پا،پا! بالام تۇتماڭ. پا بۇلىدۇ،“ دەيدۇ ئانا كىچىك بالىسىغا قولىنىڭ كۆيگەن ھالىتىنى شەرەت قىلىپ تۇرۇپ.
بالا كىچىك بولسىمۇ ئانىسىنىڭ نېمە دىمكچى بولغانلىقىنى چۈشىنىدۇ-دە، دەرھال قولىنى قىززىق مەشتىن، ياكى قىززىق باشقا نەرسىلەردىن تارتىدۇ. ئەگەر قولىنى يەنە ئۇزاتسا، ئانا بالىسىنىڭ قولىنى ئاستا قىززىق مەشكە يېقىپ قويىدۇ، بالا شۇندىلا قولىنى دەرھال تارتىۋالىدۇ. ئىككىنچى قېتىم قولىنى قىززىق نەرسىلەرگە يۇلاتمايدۇ. ئەگەر سىز قولىنى تۇتۇپ، قىززىق نەرسىلەرگە يېقىپ قويماقچى بولسىڭىزمۇ، قورققىنىدىن ۋارقىراپ كېتىدۇ.

بىز ھەممدىن بەك نىمىدىن قورقىمىز؟
جاپا تارتىشتىن، ئەزىيەتتىن، يەنە نۇرغۇن نەرسىلەردىن.
ئوت كەتتى. ئوت كەتتى.
ياق،ياق! ئۆتۈنەي! بالامنى…قۇتقۇزۇڭلار، بالامنى قۇتقۇزۇڭلار. ئۇ ئەمدىلا 4-3 ياشلارغا كىرگەن. تاتلىق قۇزامنى تىز قۇتقۇزۇۋالغان بولساڭلار…
ئەتراپتا نۇرغۇن “ پەھلىۋان “ لار قاراپ تۇرۇپتۇ، ئېغىزلىرىنى يوغان-يوغان قوللىرى بىلەن توسۇشۇپ، كۆزلىرىنى چوڭ-چوڭ ئېچىشىپ، ئالدىدا گۆركىرەپ كۆيىۋاتقان ئوت دېڭىزىغا قاراپ. بەلكىم ئۇلارنىڭ ھەممىسى بايامقى غېرىپ ئانىنىڭ ئاۋازىنى ئاڭلىدى، لېكىن مەيدىسگە “ گۈپ-گۈپ“ مۇشلايدىغان پەھلىۋانلار بىپەرۋالا تۇرماقتا.
ئانا يىغلىغىنىچە يۈگۈرۈپ كېلىپ بىرسىنى ئىتتىردى، يىغلاپ تۇرۇپ ئۇ كىشىدىن بالىسىنى قۇتۇلدۇرۇپ ئاچىقىپ بېرىشنى ئۆتۈندى. ئۇ كىشى ئانىنى قاتتىق سىلكىۋەتتى، ئانىغا قاراپ زەردى بىلەن بىرنى ھومايدى.
ھېچ كىشى ئالدىدىكى ئوتقا كىرىشكە پېتىنالمىدى،…
ئەنە شۇلار “ كەل ئوت، مەن.. مەن … سەندىن قىلچىلىك قورقۇپ قالمايمەن!“ دەيدىغانلار ئىدى.
ئۇلارمۇ ئوتتىن قورقاتتى، لېكىن ئەمەلىيەتنى چوڭچىلىق قىلىپ ئىتراپ قىلىشنى خالىمايتى.

بىز شۇنداق تەنلەرنىڭ ئىگىسى، شۇنداق جانلارنىڭ ئىگىسى. تۇمۇرلىرىمىزدا قان ئەمەس، ئوت ئاقىدۇ.
كۆكرەك قەپىزىمىزدە ئېسىلىپ تۇرغىنى، توختىماي سوقۇپ تۇرغىنى گۆش ئەمەس ئوت . بىز ھەممە نەرسىلەرگە ئەنە شۇ ئوتنىڭ ھارىتى ئاستىدا ئالدى-كەينىمىزگە قارىمايلا ئۆزىمىزنى ئاتىمىز. ئاتمىز-يۇ، بىردەمدىن كېيىن قايتىپ چىققۇمىز كېلىپ قالىدۇ. بىز ھەممىگە شۇنداق مۇئامىلە قىلىمىز، خاتا بولسىمۇ توغرا، توغرا بولسىمۇ توغرا. بەزىدە ھەقىقەت كۆز ئالدىمىزدا تۇرسىمۇ، پۇلاتتەك پاكىتلار بېسىلىپ تۇرسىمۇ ئۇنى قەتئىي ئىتراپ قىلمايمىز، ياق، ياق دەيمىز زەردە بىلەن. بەزىدە ئۆزىچە “ سۆزلەپ قالغانلار “ نى “ ئوغۇل بالا، ئەركەك، ھېچكىم تىلغا ئېلىشقا پېتىنالمىغان تىمىلارنى ئوتتۇرغا قويدۇڭ، ياشاپ كەت، مىڭ يىللاپ ياشا “ دەپ ماختايمىز، توغرا خاتلىقىغا قارىمايلا، قارىساقمۇ ئۆز رايىمىز بويىچىلا تىلىمىزغا نېمە كەلسە شۇنى سۆزلەپ يۈرىمىز.

”ئىتراپ قىلمامسەن ئەي ئىنسان، ئۆزۈڭنىڭ ئاجىزلىقىنى،“
”ياق، ياق. مەن ھەممىگە قۇدرەتلىك، بىز ھەممىڭگە قۇدرەتلىك بۈيۈك ئىنسانلار.“
”ساڭا بۇ قۇدرەتنى كىم ئاتا قىلغان؟“
”ھېچكىم… تەبىئەت.. ئۆزۈممۇ بىلمەيمەن، بەزىدە تۇرۇپلا ‘خۇدا’ دەپ سالىمەن. ”

بىز شۇنداق بىر تىرىك مۇردىنىڭ ئىگىسى. ئەسلىي قانۇنىيەتنى ئۆزلۈكىي قانۇنيەتكە ئۇيغۇنلاشتۇرۇشنى ئىستتەيدىغان.
قەلبىمىزدە، كۆكرىكىمىزدىكى بىر پارچە گۆشتە. ھېچنىمە يوق قۇپقۇرۇق تورىدۇ ئېىسلىپ، بەزىدە پەسلەپ بەزىدە كۆتۈرۈلۈپ؛ قەلبىمىزدە، كۆكرىكىمىزدىكى بىر پارچە گۆشتە، ھېچنىمە يوق، قۇپقۇرۇق، ئەقىدە قىلمايدىغان بىر ئېتىقاد ئېسىلىپ تۇرۇپتۇ. پۈچەك ئېتىقاد ھاياتىمىزغا قۇماندان بولۇپتۇ.
ئەي تىرىك مۇردا! تاشلىۋەت ئۇنى- ئېتىقادىڭنى،ئەقىدەڭنى تاشلىۋەت ئاستا!

ئامانەت ۋە خىيانەت (ئانا تىل)

بۈگۈن 2017-يىل 21- ھۇد، ھاۋا باشقىچە ئوچۇق ھەم بىر خىل ئىللىق.  بۈگۈن نۇرغۇن كىشىلەر ئۈچۈن ئالاھىدە بىر كۈنمۇ ئەمەس. چۈنكى ئۇلار بۇ كۈننى بىر يىلنىڭ باشقا 364 كۈنىگە ئوخشاشلا ئالدىراشچانلىق بىلەن ئۆتكۈزىدۇ: بەزىلىرى ئېتىزلىقلىرىدا ئىشلەش بىلەن؛ بەزىلىرى بازارلاردا  ئالدىراش؛ بەزىلىرى بولسا بىرەر يىغىن ياكى يىغىلىشلاردا؛ يەنە بەزىلىرى چىراقلىرى بار قاراڭغۇ ئۆيلەرگە بىكىنگەن، ھاياتتىن، خىزمىتىدىن، ھەر نەرسىدىن زىرىككەن؛ يەنە بەزىلىرى بىر بۇردا نانغا، بىر پاچە يېڭى كىيىمگە، ئازراق يورۇقلۇققا ۋە شۇنداقلا بىر تىنىق ساپ ھاۋاغا زار؛يەنە بەزىلىرى ئۇيغۇر تىلىدا بىر نەرسە يېزىۋاتقان ياكى ئۇيغۇر تىلىنى بۈگۈنكىدەك پەن-تېخنىكىنىڭ قەدىمىگە يېتىشتۈرۈش ئۈچۈن كومپيۇتېر ئالدىدا كود يېزىۋاتقان؛ يەنە كىمدۇر بىرلىرى مۇساپىرچىلىقتا ۋەتەن ئىشتىياقى قەلبىنى چىرمىغان، يۇرت سېغىنىشى يۈرەكلىرىنى ئۆرتىگەن ھالدا؛ يەنە كىملەردۇر بىرى غېرىبسىنىپ قالغان مەسچىتلەردە ياكى ئۆيلىرىدە دۇئا قىلىۋاتقان ھالدا…. ئەمما ئۇلارنىڭ ئورتاق بىر ئالاھىدىلىكى، پەزىلىتى بار: ئۇلار ئېتىزلىقلاردا ئۇيغۇرچە ناخشا توۋلايدۇ؛ بازارلاردا ساپ يەرلىك تىلدا باھا تالىشىدۇ، كىملەر بىلەندۇ باھادا كېلىشەلمەي ۋاقىرىشىدۇ، ھەتتا ئۇرۇشۇپمۇ قالىدۇ؛ يىغىنلاردا ياكى يىغىلىشلاردا ئۇيغۇر تىلىدا پاراڭلىشىدۇ، تەنقىد ئاڭلايدۇ، مۇكاپاتلىنىدۇ، كىمدۇر بىرىنىڭ غەيۋىتىنى قىلىشىدۇ؛ نىكاھ ئىشىدىكى كىلىشمەسلىك، ئاشىقىدىن ئايرىلىپ قېلىش، پۇت-قوللىرى بوغۇلۇش ۋە ھەرخىل بېسىملار سەۋەبىدىن ئۆزىنى دۇنيادا ئارتۇقچە ھىس قىلىپ قالغان كىشىلەرمۇ پۈتۈن ئۆلۈم خىياللىرىنى ئۇيغۇرچە قىلىدۇ؛يازغۇچىمۇ كاللىسىدا ئۇيغۇرچە بىر بىرنەرسىلەرنى تەسەۋۋۇر قىلىدۇ، ئۇيغۇرچە ھەرىپلەر ئارقىلىق تۇرمۇش كارتىنىلىرىنى ۋە تارىخنى خاتىرىلىمەكچى، ھەتتا كەلگۈسىنى قىياس قىلماقچى بولىدۇ؛  كوچىلاردا پارچە-پۇرات نەرسىلەرنى سېتىۋاتقان ئاشۇ سەبىيلەر، ئوتتۇا ياش مەزلۇملار، ھەتتا چاچ-ساقىلىغا ئاق كىرگەن بوۋايلارمۇ كىشىلەرگە ئۇيغۇرچە خىتاپ قىلىدۇ؛ ياراتقۇچىسىغا ئۇيغۇر تىلىدا دۇئا قىلىپ يىلىنىدۇ… بىرلا ئالاھىدىلىك ئۇلارنىڭ خىياللىرىمۇ، سۆزلىرىمۇ، ئىش-ھەرىكەتلىرىمۇ ئۇيغۇرچە.

يۇقاردىكى قۇرلارنى ئوقۇغان ئوقۇرمەن بەلكىم بۇ بىر ئالاھىدىك ئەمەس بەلكى ئورتاقلىق، ئۇيغۇر بولغاندىكىن ئۇيغۇرچە سۆزلەيدۇ-دە، دېيىشى مۇمكىن. ئەلۋەتتە، ئانا تىلىمىز ئۇيغۇرچە بولغانلىقى ئۈچۈن مەۋجۇداتلىقىمىز ئۇيغۇر تىلى بىلەن باغلىنىپ كەتكەن، ئۇيغۇر تىلىسىز ئۇيغۇرلۇقنىڭ بىر يەرلىرى كەم، تۇسسىز بولىدۇ. ئەمما بۈگۈنكىدەك ئارلىقلار قىسقىرىۋاتقان، يەرشارىلىشىۋاتقان زامانىۋىي جەمئىيەتتە كۈچلۈكلەرنىڭ، كۆپ سانلىقلارنىڭ تىلى قوللانغۇچىلىرى نىسپەتەن ئاز بولغان باشقا تىللارغا يوقۇلۇش كىرزىسى ئەكىلىۋاتقان بىر كۈندە ئاشۇ يىراق قىرلاردا، يېزىلاردا ياشاۋاتقان سۆيۈملۈك كىشىلىرىمىزنىڭ ئەتراپىدىكىلەر، دوست-يېقىنلىرى، ئورۇق-تۇققان ۋە بالا-چاقا نەۋرىلىرى بىلەن ھېلىھەم ئانا تىلىدا دەرت ئېيتىشىپ، بىر-بىرىنىڭ قەلبىنى چۈشىنىشىپ ئۈمىدۋارلىق بىلەن تىرىكچىلىكلىرىنى داۋاملاشتۇرۇپ كېلەلىشى بىر قەدەر چوڭ شەھەرلەردە ياكى سىرتلاردا ياشاۋاتقان ياش بىر ئەۋلادلارغا نىسپەتەن ئۇلارنىڭ پەزىلىتى ۋە ئالاھىدىلىكىدۇر.  ئۇلارنىڭ بۇ پەزىلىتى بولمىسا ئىدى، يەنى يۈسۈپ خاس ھاجىپ، مەھمۇد قەشقىرىدەك بوۋىلىرىمىز ئەسەرلىرىنى ساپ خاقانىيە تىلى بىلەن يېزىپ قالدۇرمىغان بولسا ئىدى، ئەلىشىر نەۋائىي ئەسەرلىرىنى پارىس تىلى بىلەن يازغان بولسا ئىدى… ۋە شۇنداقلا يىراقلاردا دۇنيانىڭ چوڭ ئىشلىرىدىن خەۋەرسىز ياشاۋاتقان، مائارىپ يۈزىمۇ كۆرمىگەن ”جاھىل“ ئاتا-بوۋىلىرىمىز بولمىسا ئىدى بۇ تىل بىزگە يېتىپ كىلەلمىگەن بۇلاتتى.

مىڭ  مەرتىۋە شۈكرىكى، بۇ تىل ماڭا يەتتى، توققۇز يىل ئۇيغۇرچە ئوقۇدۇم. ئالى مەكتەپنى دۆلەت تىلى، يەنى خەنزۇچە ئوقۇدۇم، خەنزۇ تىلىدا ئىنگىلىز تىلىنى ئۆگەندىم.  ئۇنى-بۇنى دەپ مۇشۇ يېشىمغىچە 4-3 خىل تىل ئۆگىنىپ باققان بولدۇم، ئۇيغۇرچە ھېچ قوللانمايدىغان شەھەرلەدە، دۆلەتلەردە ياشاپ باقتىم، باشقا كىشىلەر بىلەن ئۆگەنگەن باشقا بىر تىلدا ئۇچۇر ئالماشتۇردۇم، كۈلۈپ چاقچاقلاشتىم، ھەتتا سوقۇشۇپمۇ باقتىم. ئەمما ھېچبىرىدە، مەيلى خەنزۇچە- ئىنگىلىسچىدە، مەيلى ئەرەپچە-تۈرۈكچىدە بولسۇن قەلبىمنى، ئىچىمدىكى ئويلارنى ئۇيغۇر تىلىدا ئىپادىلىگەندەك راۋان ۋە راھەت ئىپادىلەشكە قادىر بولالمىدىم ۋە بولالماي كەلدىم. بەلكىم ئاشۇ تىللارنى ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئۆگەنمەپسە، دەيدىغانلار چىقىشى مۇمكىن. راست، ھېچقايسىنى ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئۆگۈنەلمىدىم، ھەم ماڭا كۆرە بىر چەتئەل تىلىنى ئاشۇ تىل بىلەن توغۇلمۇش ۋە ئاشۇ تىل مۇھىتىدا ئۆسۈپ يىتىلگەن كىشىلەردەك ئۆگىنەلىش مۇمكىن بولمايدىغان بىر ئىش. ئەمما شۇ ھەقىقەتكى، مەن ئۇيغۇر تىلى بىلەن توغۇلدۇم، ئۇيغۇر تىلى مۇھىتىدا ئۆسۈپ يېتىلدىم . دەل مۇشۇ سەۋەپتىن  بارلىق خۇشاللىق-قايغۇلىرىمنى، غەزەپ-نەپرەتلىرىمنى، سۆيگۈلىرىمنى،دۇئا-ئىلتىجالىرىمنى پەقەتلا پەقەت ئۇيغۇر تىلى بىلەنلا ئەڭ راۋان، ئەەڭ راھەت بىر ھالدا ئىپادىلەلىشىم مۇمكىن، باشقا بىر تىلدا ھەرقانچە  بىر نەرسىلەنى يېزىپ كېتەي، قانچىلىك كوتۇلداپ كېتەي گەپلىرىمنىڭ بىر يەرلىرى قاملاشمىغان، بىر يەرلىرىدە كەمتۈكلۈك بارلىقى بار.

بۈگۈن 2017-يىل 21- ھۇد. ھەر يىلى ھۇد ئېينىڭ 21- كۈنى خەلقارا ئانا تىل كۈنى (خەلقارا ئانا تىل بايرىمى). مۇشۇ دەملەردە بۇ كۈننى توردا بولسىمۇ خاتىرلەي دەپ ئولتۇرىۋاتىمەن،  ئۇيغۇر تىلى ئىگىسى ۋە ۋارىسى بولغانلىقىمدىن پەخىرلىنىپ تۇرۇپ ھىسياتلىرىمنى، سۆيۈنۈشلىرىمنى ئانا تىلىمدا يېزىپ باقاي دەپ كومپيۇتېرىمغا تىكىلىپ ئولتۇرۇۋاتىمەن. ئۆزۈم كىچىككىنە ياتاقتا، ئەمما خىياللىرىم يىراقتىكى كەڭرى دالىلادا، ئۆيلەردە، ئوماق ئىنى-سىڭىللىرىمدا. ئۆكىنىۋاتىمەن: بىر پارچە قىسقا يازمىنى ئانا تىلىمدا قاملاشتۇرۇپ يازالمايۋاتقانلىقىمدىن ئۆكىنىۋاتىمەن.  ئانا تىلىمىزنى ئازراقمۇ مىنەت قىلماي، ھەتتا ئۆزىنىڭ بۇ تىلنى قوغداۋاتقانلىقىمۇ كاللىسىغا كىرىپ چىقىمايدىغان يىراقلاردىكى ئاشۇ ”جاھىل“ سۆيۈملۈك كىشىلەرگە باھارنىڭ قارلىغاچلىرى، مەيىن شاماللىرى ئارقىلىق ئوتلۇق سالاملىرىمنى، سېغىنىشلىرىمنى يوللاۋاتىمەن: ھەردائىم ئامان بولۇڭلار، خاتىرجەم بولۇڭلار ئەزىلىرىم!  چۈنكى دەل سىزلەر  ئامانەتكە ئۆلسىمۇ خىيانەت قىلمايدىغان بىر ئەۋلاد ياشلارنى يېتىشتۈردىڭلار.

يولۇچى Traveler

شاد-شادىمان يۈرۈيدۇ بىرى

ھەسرەتا! ئەجەپ يوقمىدۇ غېمى.

غەملەر نېمە؟

بىلمەي تۇرۇپ ئىچىڭدىكىنى،

«غەملەر» دېمە

ئورۇنسىزلا غەملەر يىمە

بىلگۈچىدۇر بىرلا خۇدا

ئىچىدىكىنى، ئىچىڭدىكىنى.

كىم بىلىدۇ قەلب قەسىرى

سېغىنىش دېڭىزىنىڭ ئاجىز ئەسىرى

نەچچە يېقىلىپ، نەچچە سېلىنىپ

تۇرار بەردەم، تاشماس سەبىرى.

ئىرادىلەر دولقۇنلىرىدا

ئۈزۈپ يۈرىيدۇ

كۈندە، تۈندە رەت رەت چايقىلىپ،

سېغىنىشنىڭ ئاپتاپلىرىدا

بەس! چېقىلىپ، يەنە چېقىلىپ،

ئۆرتىنىدۇ، پۇچلىنىدۇ

ئۆزى بىلەن كۈرەش قىلىدۇ

تىلەكلىرى رەڭ بوپ ئاقىدۇ

بەك ناتۇنۇش زىمىن كۆزىگە

ئىمىر-چىمىر خەتلەر ئويىدۇ

قەغەزلەرنىڭ ئاپئاق يۈزىگە.

كۈلۈپلا يۈرەر

يەتتىنجى ئاسماندىن تەسەللىي ئىزدەر

چاندۇرماس پەقەت روھسىزلىقىنى

ئاتەش كەبى ۋىسالسىزلىقنى

بىردىن ئۆزگىگە.

راھەتلىنىپ كېلەر ئۆزىگە:

ئۇ يولۇچى، ئۇ سورالغۇچى

قىلغىنى كۆرە جازا ئالغۇچى

ۋىسالىغا ئاخىر يەتكۈچى.

2016- يىلى 10- ئاينىڭ 13- كۈنى